Ο άνθρωπος και οι άνθρωποι : δοκίμιο για τη βιολογική ιδιαιτερότητα του ατόμου - Hamburger, Jean, 1909-1992 (Προβλήματα του καιρού μας, 1977)
Μερικοί άνθρωποι αγάλλονται και μόνο με το άκουσμα των λέξεων φύση και φυσικό: "τα φυσικά δικαιώματα του ανθρώπου", "η επιστροφή στη φύση", καθώς και με τα: "Αλλά η φύση είναι εκεί, σε προσκαλεί και σ' αγαπάει" των διαφόρων Λαμαρτίνων και άλλων καλοπροαίρετων συγγραφέων. Ε! λοιπόν, ας γνωρίσουν αυτή τη "φύση" από την καλή! Ας τη δουν όπως είναι στην πραγματικότητα: ανήλεη, αναίσθητη, άσπλαχνη, ανείπωτα θηριώδης, αδιάλλακτα σκληρή απέναντι σε καθετί που αγαπάμε, μια οργάνωση χωρίς οίκτο που συντρίβει με κάθε τρόπο τους πιο ευγενικούς πόθους της ανθρώπινης ψυχής. Αυτά είναι, σήμερα, σε θέση να ξεσκεπάσουν μπροστά στα μάτια μας η βιολογία και η ιατρική. Μήπως, λοιπόν, αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να υποκύψουμε μπροστά σε μια τέτοια φυσική αγριότητα; Κάθε άλλο. Η εξαιρετική περιπέτεια του ανθρώπου βρίσκεται στη γέννηση μιας ανυπότακτης σκέψης. Η ομορφιά και το μεγαλείο της ανθρώπινης περιπέτειας είναι ακριβώς αυτή η εξέγερση. Όμως, σ' αυτή την άνιση μάχη, ο άνθρωπος μπορεί να τα χάσει όλα, αν δεν είναι κατάλληλα πληροφορημένος για τις ακριβείς συνθήκες στις οποίες διεξάγεται ο αγώνας, και για τους κανόνες του παιχνιδιού της ζωής και του θανάτου που θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει. Το βιβλίο τούτο προσπαθεί να αποκαλύψει μερικούς από τους κανόνες αυτούς, όπως τους ανακάλυψαν οι τελευταίες επιστημονικές έρευνες. Λένε, ότι οι άνθρωποι όταν βρίσκονται στην καρδιά της μάχης συνήθως απελευθερώνονται από την αγωνία και από την αμηχανία· ότι, ξαφνικά, ξέρουν πώς να βάλουν στη σωστή τους θέση, που είναι απλή και γελοία, τους μικροκαβγάδες τους, τις καθημερινές τους έγνοιες, τις ματαιοδοξίες τους. Όταν ο άνθρωπος θα έχει αντιληφθεί σε τι τρομερό και μεγαλειώδη αγώνα έχει στρατευθεί άθελά του, θα ξαναβρεί ίσως λίγη από την ευτυχία που έχει χάσει. Ζ.Α.