Σκέψεις για την ιστορία - Burckhardt, Jacob, 1818-1897 (Στις πηγές της γνώσης, 2004)
Σκοπός μας σ' αυτά τα μαθήματα είναι η εξαγωγή ορισμένων συμπερασμάτων, μάλλον ανακόλουθων και ετερόκλητων, από συγκεκριμένες ιστορικές παρατηρήσεις και έρευνες. Αφού πρώτα οριοθετήσουμε σε γενικές γραμμές το θέμα μας, θα κάνουμε λόγο για τις τρεις μεγάλες δυνάμεις -κράτος, θρησκεία, πολιτισμός- επισημαίνοντας αρχικά τη μόνιμη και βαθμιαία μεταξύ τους αλληλεπίδραση, με ιδιαίτερη έμφαση στην επίδραση της μεταβλητής (πολιτισμός) πάνω στις δύο σταθερές. Κατόπιν θα εξετάσουμε τα ταχύρρυθμα φαινόμενα του παγκοσμίου γίγνεσθαι, τη θεωρία των κρίσεων και των επαναστάσεων αλλά και της ενίοτε απότομης αφομοιώσεως όλων των άλλων κινήσεων, του γενικευμένου αναβρασμού σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, των ρήξεων και των αντιδράσεων - αυτή τη θεωρία θα την ονομάζαμε βιαιοπαθή. Έπεται μια αναφορά στις αποκρυσταλλώσεις της παγκοσμίου ιστορίας, τις μεγάλες εκείνες προσωπικότητες όπου εστιάζονται οι κινήσεις, ενσαρκώνονται στιγμιαία ό, τι παλιό και ό, τι νέο - είτε αυτές οι προσωπικότητες το δημιουργούν οι ίδιες είτε απλώς το εκφράζουν. Με το ακροτελεύτιο κεφάλαιο περί ιστορικών ευτυχημάτων και δυστυχημάτων επιχειρούμε να προασπίσουμε την αντικειμενικότητά μας από τον κίνδυνο προβολής ευσεβών πόθων στην ιστορία.