Μινύρισμα πτηνού χειμαζόμενου : φιλολογικά στον Παπαδιαμάντη - Τριανταφυλλόπουλος, Νίκος Δ., 1933- (Καστανιώτης, 1986)
Ο τίτλος του βιβλίου, μια φράση από τον περιπαθή «Ξεπεσμένο δερβίση», θα μπορούσε να είναι ο τίτλος μιας αυτοβιογραφίας του Παπαδιαμάντη. Τέτοιο κείμενο βέβαια δε γράφτηκε ποτέ, όλοι όμως ξέρουμε πόσο χειμάσθηκε στο βίο του το «σκοτεινό τρυγόνι». Το είχε από νωρίς προαισθανθεί. Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιο πως είχε προβλέψει ότι θα χειμαζόταν και το «γράμμα» του έργου του (οι περιπέτειες του «πνεύματός» του είναι μια άλλη υπόθεση). Ωστόσο ταλανίσθηκε κι αυτό άγρια από τυπογράφους και δημοσιογράφους, διορθωτές και επιμελητές, εκδότες φιλολογικούς και εκδότες εμπορικούς. Ο τίτλος λοιπόν δεν επιχειρεί να παραπλανήσει, αλλά να υποδηλώσει τη «γραμματική» («γράμμα») χειμασία του Παπαδιαμάντη. Και τα μελετήματα του βιβλίου, μέρος μιας μεγαλύτερης και μακροχρόνιας προσπάθειας, αποβλέπουν στην επούλωση των πληγών του «γράμματος», που συχνά δεν απέχει πολύ από το πνεύμα. Δε θεραπεύτηκαν, ούτε λόγος, όλες οι κακώσεις. Όμως, όπως ο πλάνης και ανέστιος δερβίσης τραγουδάει με το ναι τους καημούς και τα πάθια του κάνοντας λιγότερο απειλητική τη νύχτα, παρόμοια και ο Παπαδιαμάντης, παρ' όλα τα ανεμόβροχα που έδειραν το βίο και το έργο του, δεν έπαψε να είναι το πιο παρηγορητικό θαλασσινό μας πουλί. Και τώρα, μια για πάντα έξω από το χειμώνα και μέσα στην άνοιξη που λαχταρούσε, μινυρίζει αηδόνι της Λαμπρής.