Μελετήματα : Μαγιακόβσκη, Χικμέτ, Έρενμπουργκ, Ελυάρ, Μαρτυρίες, Θυρωρείο - Ρίτσος, Γιάννης, 1909-1990 (Κέδρος, 1980)
"ΠΕΡΙ ΜΑΓΙΑΚΟΒΣΚΗ": Θα πρέπει να δηλωθεί απ' την πρώτη στιγμή, πόσο άχαρο, και σχεδόν ακατόρθωτο είναι μια ψύχραιμη και αντικειμενική κριτική, αντιμετώπιση ενός ποιητικού έργου τόσο μεγάλης σημασίας όπως του Μαγιακόβσκη. Άχαρο, απ' το γεγονός ότι ο κριτικός, από θέση, παίρνει μια στάση επόπτη, ελεγκτή, ερευνητή και, το χειρότερο, διδάσκαλου απέναντι του ποιητή, όταν μάλιστα ένα μεγάλο μέρος των κριτηρίων του έχει διαμορφωθεί κάτω απ' την επίδραση του κρινόμενου έργου. Αυτή η αντιστροφή -ο διδαχθείς να παρουσιάζεται διδάσκων τον διδάσκαλόν του- είναι κάτι περισσότερο από έλλειψη ήθους. Είναι μια αδικία, και, ακόμη πιο παράδοξο, μια αναγκαία και θεμιτή αδικία, προς το πρόσωπο του Ποιητή, υπαγορευμένη απ' το ιστορικό γίγνεσθαι, απ' τα νέα κοινωνικά δεδομένα που ο ίδιος ο Ποιητής βοήθησε στην προετοιμασία τους, στη συνειδητοποίησή τους, στην ανάπτυξή τους, καλλιεργώντας την ευαισθησία και τη δεκτικότητα (άρα και το κριτήριο) του κοινού και ιδιαίτερα των συναδέλφων του και κριτικών του - ανεβάζοντας γενικά τον πνευματικό πολιτισμό της χώρας του και του κόσμου. Άχαρο λοιπόν έργο η κριτική, όταν αντιμετωπίζει ένα έργο σαν του Μαγιακόβσκη, που την αφοπλίζει. (Τουλάχιστον αυτή η αναγνώριση κ' η ομολογία, ας μετριάσει την εντύπωση της αχαριστίας και της αδικίας). Άχαρο, είπαμε, και σχεδόν ακατόρθωτο, γιατί η ακτινοβολία της ποίησης του Μαγιακόβσκη, είταν, και παραμένει, τόσο μεγάλη, που θαμπώνει την όραση και το λόγο του κριτικού, τόσο που να θεωρούμε τούτο το "θάμβος" σαν χαρακτηριστικό στοιχείο της ποίησής του και να μη θέλουμε να παραιτηθούμε απ' αυτό, με το φόβο μήπως απογυμνώσουμε και φτωχύνουμε κ' εμάς κ' εκείνην. Εξάλλου η ποίηση του Μαγιακόβσκη, είναι συνυφασμένη, φύσει και θέσει, με τη δύναμη και τη νεότητα της επανάστασης, με τη νεότητα μιας πανανθρώπινης ελπίδας, με τις προσωπικές μας συγκινήσεις και την ίδια μας τη νεότητα, σωματική, ψυχική, ιδεολογική, καλλιτεχνική. Κι ακόμη, η γενική αναγνώριση, από φίλους και αντιπάλους, της αξίας του Μαγιακόβσκη, έκανε το έργο του Μαγιακόβσκη μια ουσιαστική κοινωνική, προοδευτική δύναμη, ένα όπλο πάλης, που το χρησιμοποιούσε κανείς χωρίς νάχει τη δυνατότητα να σταθεί στη μέση της μάχης και με δάχτυλα ψυχρά και ουδέτερα να ψηλαφήσει και να περιεργαστεί το καυτό μέταλλό του. Το κύρος, επιπλέον, του Μαγιακόβσκη, στάθηκε μια έμπρακτη απόδειξη της αξίας της κοινωνικής ποίησης (και το θεμέλιό της, άλλωστε) κ' ένα αποστομωτικό "επιχείρημα" των συναδέλφων του στη χώρα του, και των προοδευτικών ποιητών όλου του κόσμου, έναντι των δύσπιστων, των ταλαντευόμενων, των αναποφάσιστων ή των αμείλικτων αρνητών που αμφισβητούσαν κατά βάση τη δυνατότητα ύπαρξης μιας καθαρά κοινωνικής, ιδεολογικής, κι ακόμη περισσότερο, κομματικής ποίησης. Κι η ποίηση του Μαγιακόβσκη είταν μια δύναμη, ένα όπλο, μια απόδειξη κι ένα επιχείρημα. Και τελικά, μια δόξα και μια πίστη.