Οι Ελληνες στη Μαύρη Θάλασσα : από την Εποχή του Χαλκού ώς τις αρχές του 20ου αιώνα (Πολιτιστική Εταιρεία "Πανόραμα", 1992)
Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στο King's College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου ιδρύθηκε το 1989, με σκοπό τη μελέτη και την κατανόηση του ελληνικού πολιτισμού, από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Το 1919, με τη βοήθεια του Ελευθέριου Βενιζέλου και του Ιωάννη Γεννάδιου, πρέσβη της Ελλάδας στο Λονδίνο, ιδρύθηκε στο King's College η έδρα Κοραή για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Σήμερα, στα τμήματα Κλασικών, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών ειδικοί επιστήμονες μελετούν όλους τους κλάδους της αρχαιολογίας, της ιστορίας και της φιλολογίας. Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών με την καινούρια αυτή διάρθρωση επιδιώκει να αξιοποιήσει τη συσσωρευμένη εμπειρία και να προσφέρει ένα ερευνητικό και διδακτικό πρόγραμμα με θέμα τον ελληνικό πολιτισμό. Παράλληλα με τη συστηματική ακαδημαϊκή εργασία έχουμε ξεκινήσει ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων, που έχουν ως κύριο σκοπό να φέρουν σε επαφή την πανεπιστημιακή κοινότητα με το ευρύ κοινό. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συμμετοχή μας στην έκθεση και στις εκδηλώσεις με θέμα "Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα", τον Απρίλιο του 1991, που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο σε συνεργασία με την πολιτιστική εταιρεία "ΠΑΝΟΡΑΜΑ" της Αθήνας. Ως διευθύντρια του Κέντρου είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που μπορώ να συμβάλω με αυτό τον πρόλογο στο παρόν βιβλίο, γιατί το θέμα των Ελλήνων στη Μαύρη Θάλασσα θέτει ουσιώδη ερωτήματα γύρω από την πολιτιστική επιρροή και τα προβλήματα της ιστορικής συνέχειας, πεδία της έρευνας που απασχολούν κατά κύριο λόγο και το Κέντρο μας. Στην ελληνική μυθολογία, μέσα από το ταξίδι των Αργοναυτών, αλλά και μέσα από τις αφηγήσεις του Ηρόδοτου, του πρώτου μεγάλου έλληνα ιστορικού της Κλασικής εποχής, η Μαύρη Θάλασσα παρουσιάζεται σαν μια βόρεια μυθική χώρα που προσφέρεται για εξερεύνηση και εμπορική εκμετάλλευση. Τα ελληνικά καράβια μετέφεραν μέταλλα και άλλες πρώτες ύλες, δημητριακά και αλίπαστα πίσω στην Ελλάδα, ενώ οι ελληνικές αποικίες, που ιδρύθηκαν στα παράλια από τον 7ο π.Χ. αιώνα, έφεραν και μεταφύτευσαν στη Μαύρη Θάλασσα τους ελληνικούς πολιτειακούς, θρησκευτικούς και πολιτιστικούς θεσμούς. Πρόκειται για μια μακραίωνη ιστορία, η οποία, με πολλές τοπικές διαφοροποιήσεις, συνεχίστηκε ως τον 20ο αιώνα. Στις μέρες μας γενεές Ελλήνων από τον Εύξεινο Πόντο εγκαταστάθηκαν στη Βρετανία, όπου αποτελούν ένα κοινωνικά αναγνωρισμένο και δραστήριο μέλος της κοινότητας. Όμως με την αναγκαστική Ανταλλαγή των πληθυσμών μετά το 1922, μεγάλο μέρος των Ελλήνων της Μαύρης Θάλασσας υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τους χώρους στους οποίους είχε ζήσει για ένα τόσο μεγάλο διάστημα. Μαζί τους έφεραν πολλά οικογενειακά και εκκλησιαστικά κειμήλια που τους συνέδεαν με το παρελθόν. Σήμερα, με τις εντυπωσιακές αλλαγές που έχουν συμβεί στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, το πρόβλημα των εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων βρίσκεται για άλλη μια φορά στην επικαιρότητα με σημαντικές αλλά και απρόβλεπτες συνέπειες. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, το ιστορικό υλικό και τα οικογενειακά αρχεία που προέρχονται από αυτή την περιοχή αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί αποκαλύπτουν την ανθρώπινη εμπειρία που βρίσκεται πίσω από τις πολιτικές αλλαγές. Η προσωπική ιστορία, οι απόψεις, οι ιδέες και τα συναισθήματα του κάθε ανθρώπου αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας των θεσμών, αλλά και των γεωπολιτικών εξελίξεων. (Έϊβεριλ Κάμερον, Καθηγήτρια Ύστερης Αρχαιότητας και Βυζαντινών Σπουδών, Διευθύντρια του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο King's College