Το μακεδονικό ζήτημα : γένεση, διαμόρφωση, εξέλιξη, λύση. - Βακαλόπουλος, Κωνσταντίνος Απ., 1951- (Παρατηρητής, 1993)
Στο έργο αυτό ο καθηγητής Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος συγκεφαλαιώνει τις επιστημονικές μονογραφίες του σχετικά με την ιστορία του Ελληνισμού της Μακεδονίας και τις ελληνικές βλέψεις στο γεωγραφικό αυτό χώρο, οι οποίες υλοποιήθηκαν ουσιαστικά, αλλά όχι απόλυτα, στο τέλος των Βαλκανικών πολέμων του 1912-1913. Μέσα από το περιεχόμενο του βιβλίου αυτού, οι Έλληνες φοιτητές και αναγνώστες θα έχουν τη δυνατότητα ν' αντιληφθούν και να κατανοήσουν τη σημαντικότερη ίσως έκβαση της νεοελληνικής ιστορίας. Εάν το ελληνικό κράτος αποτύχαινε ν' αποκομίσει ουσιώδη εδαφικά πλεονεκτήματα στη Μακεδονία, τότε η Ελλάδα θα παρέμενε μια μικρή και αδύναμη βαλκανική δύναμη στο έλεος των βορείων γειτόνων της, παρά την προσάρτηση των Ιονίων νήσων, της Θεσσαλίας και της Κρήτης. Η ενσωμάτωση ενός σημαντικού τμήματος της Μακεδονίας στην Ελλάδα παραμένει ακόμη ένα πολύπλοκο και συναρπαστικό ιστορικό κεφάλαιο. Πρόκειται για μια ιστορική περίοδο, κατά την οποία συνδυάσθηκε με επιτυχία η πρωτοβουλία του Πατριαρχείου, της Εκκλησίας, και του ελληνισμού, της επίσημης ελληνικής πολιτικής, που, αν και αντιμάχονταν σε ιδεολογικό επίπεδο, κατάφεραν παρόλ' αυτά να συνεργασθούν και να ενδυναμωθούν. Πρόκειται ακόμη για μια ιστορική περίοδο, η οποία χαρακτηρίζεται, αφενός από τους ελιγμούς της επίσημης ελληνικής πολιτικής σ' ένα αβέβαιο διπλωματικό μέτωπο και από τις προσπάθειες του ελληνικού κράτους για την πολιτική και οικονομική ισχυροποίησή του, και αφετέρου από ένα μεγάλο ηρωισμό που έδειξαν οι ορθόδοξοι ελληνικοί πληθυσμοί της Μακεδονίας αντιμετωπίζοντας τις επιθέσεις των αναρχικών και εξαρχικών, οι οποίοι είχαν την βουλγαρική συμπαράσταση. [...] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)