Κώδικας των έντιμων ανθρώπων ; Πως να μη σας πιάνουν κορόϊδο οι απατεώνες - Balzac, Honore de, 1799-1850 (Κείμενα και στοχασμοί, 1994)
Η απάτη, ως έννοια, εμπεριέχει την ιδέα της δεξιοτεχνίας, του οξυμένου πνεύματος και του ελισσόμενου χαρακτήρα. Στην απάτη πρέπει κανείς να καταστρώσει σχέδιο, να βρει λύσεις. Είναι σχεδόν ενδιαφέρουσα. Οι απατεώνες είναι οι καθωσπρέπει κύριοι της μικροκλοπής. Ποιος είναι ο κατά Μπαλζάκ μικρόκοσμος των κλεφτών, αυτό το κράτος εν κράτει, με τους δικούς του νόμους και τις δικές του αξίες; Ποιοι αποτελούν τη φιλόπονη και εφευρετική τούτη τάξη που, παρά τις διαρκείς βλάβες που επιφέρει στο κομπόδεμα του δυστυχούς έντιμου πολίτη, κανένας σκεπτόμενος άνθρωπος δεν μπορεί να αρνηθεί τη συμβολή της στην κίνηση του χρήματος και συνεπώς στην πρόοδο; Πεινασμένοι ψιλικατζήδες και μικροκατεργαραίοι στα χαμηλότερα σκαλιά της ιεραρχίας, διαρρήκτες και λωποδύτες στη συνέχεια, φιλάνθρωπες κυρίες που ανυστερόβουλα ή όχι διενεργούν ληστρικούς εράνους, και στην κορυφή πάσης φύσεως άπληστοι κρατικοί υπάλληλοι, συμβολαιογράφοι, ευυπόληπτοι δικηγόροι - όλοι εποφθαλμιούν τα λίγα ή πολλά που ο κάθε ανύποπτος έχει στην κατοχή του. Απέναντί τους ο αφελής έντιμος άνθρωπος δεν έχει άλλο όπλο να προτάξει από τον Κώδικα, αυτό το σπαρταριστό και σοβαρό ταυτόχρονα ανθολόγιο ανεκδότων, παθημάτων που γίνονται μαθήματα, αφορισμών και συμβουλών, που του διδάσκει πώς να προφυλάσσει την τσέπη του από κάθε επιβουλή κι αφαίμαξη. Προτού καταπιαστεί με την Ανθρώπινη κωμωδία, το μεγαλειώδες έργο όπου θα θελήσει να περιλάβει το σύνολο των κοινωνικών τάξεων και χώρων, των ανθρώπινων χαρακτήρων και δραστηριοτήτων, ο Μπαλζάκ θα δοκιμάσει την πένα του στην εξερεύνηση και την ταξινόμηση των κοινωνικών ομάδων μελετώντας τον μικρόκοσμο των κλεφτών, αυτό το κράτος εν κράτει, με τους δικούς του νόμους και τις δικές του αξίες. Μια τάξη εφευρετική και φιλόπονη με τον τρόπο της, της οποίας τη συμβολή στην κίνηση του χρήματος και, κατ' επέκτασιν, στην πρόοδο, κανείς σκεπτόμενος άνθρωπος δεν μπορεί να αρνηθεί, παρά τις διαρκείς βλάβες που επιφέρει στο κομπόδεμα του δυστυχούς έντιμου πολίτη.