Μακεδονικές πολιτείες και οικογένειες, 1750-1930 = Mazedonische stadte und familien : Γερμανοί και Αυστριακοί φυσικοί επιστήμονες, νομομαθείς και πολιτικοί εκθέτουν τις παρατηρήσεις, τις έρευνες και τα βιώματα τους : με γκραβούρες και εικόνες της εποχής - Ενεπεκίδης, Πολυχρόνης Κ. (Πηγές και μελέτες για την ιστορία της τουρκοκρατίας στις ελληνικές χώρες, 1984)
Τρεις κύκλους θεμάτων και συγγραφέων περιλαμβάνει ο νέος, τρίτος τόμος της σειράς με θέμα αυτή τη φορά τις μακεδονικές πόλεις, με επίκεντρο πάντοτε τη Θεσσαλονίκη, και τις μακεδονικές οικογένειες στο έδαφος της Αυστροουγγαρίας κατά την περίοδο 1750-1930. Σε δύο πρώτες ενότητες συμπεριλάβαμε τις έρευνες και τα βιώματα Γερμανών επιστημόνων και πολιτικών στον ανήσυχο χώρο της Μακεδονίας του 19ου αϊ. Στην πρώτη μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά το σημαντικό οδοιπορικό του διάσημου Γερμανού ιστορικού του ελληνικού δικαίου Eduard ZACHARIA (von Lingenthal). Η παραμονή του στη Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος του 1838 μάς προσφέρει σαν έρευνα και προσωπικό βίωμα μια πλούσια εσοδειά γύρω από την κατάσταση ειδικά των βιβλιοθηκών της Θεσσαλονίκης και των νομικών χειρογράφων των μονών του Άθω, πριν από τις συστηματικές έρευνες και απογραφές που επρόκειτο να γίνουν αργότερα. Διαφορετικοί οι στόχοι του περίφημου βοτανικού της Γοτίγγης Heinrich - August GRISEBACH, που ένα χρόνο αργότερα, το 1839, έρχεται στη Μακεδονία για να ερευνήσει συστηματικά τη χλωρίδα των βουνών και των κοιλάδων σ' ένα πολύμηνο ταξίδι και στον εκτεταμένο χώρο από τις θρακικές πόλεις, τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη ως τις πόλεις της δυτικής Μακεδονίας. Παράλληλα με τις βοτανολογικές και γεωλογικές του έρευνες δεν αποφεύγει ο φυσικός επιστήμων Grisebach να καταγράψει στο οδοιπορικό του και τις αξιοσημείωτες κοινωνιολογικές, ακόμη και γλωσσικές του παρατηρήσεις. Τη δεύτερη αυτή ενότητα τη συμπληρώνουν ως προς το πολιτικό πλαίσιο της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας του 19ου αι. οι ρεαλιστικές παρατηρήσεις του διαδόχου RUPPRECHT της Βαυαρίας. Και σαν ένα κωμικοτραγικό επίμετρο τα βιώματα του Βιεννέζου ζωολόγου Gottfried STRANSKY στον αναστατωμένο μακεδονικό χώρο του 1903. Μια ματιά στην οικονομική και βιομηχανική ζωή της Θεσσαλονίκης των χρόνων 1876-1894, καθώς και στην κίνηση του λιμανιού και των τελωνείων της μας προσφέρουν, τέλος, τα δύο κεφάλαια του ίδιου κύκλου. Η τρίτη ενότητα που κλείνει τον τόμο είναι αφιερωμένη εξ ολοκλήρου στις πολύχρονες προσωπικές έρευνες του συγγραφέα, εκείνες που αφορούν την ιστορία και τη δράση των μακεδονικών οικογενειών της παλαιάς Αυστροουγγαρίας. Από τις πολλές που μας απασχόλησαν κατά καιρούς διαλέξαμε πέντε χαρακτηριστικές: Καραγιάννη - Karajan, Δούμπα, Ρ. Ρουσόπουλου, Χρηστομάνων και Οικονόμου. Τα νέα στοιχεία που ήρθαν στο φως, το ανέκδοτο οδοιπορικό της Ζωής Karajan-Reininghaus στην Ελλάδα του 1925 όπου αναζητούσε τα ίχνη των Μακεδόνων προγόνων της, καθώς και τα άγνωστα απομνημονεύματα του Ρούσου Ρουσόπουλου, δασκάλου των Νεοελληνικών της αυτοκράτειρας Ελισάβετ της Αυστρίας, θα δώσουν ελπίζουμε μια νέα ώθηση στην έρευνα και τη συγγραφή της ιστορίας των παραδουνάβιων χωρών όπου μετανάστευσαν, έζησαν και έδρασαν κυρίως Δυτικομακεδόνες με τη νοσταλγία φωλιασμένη πάντοτε στην καρδιά για τη σκλαβωμένη και αργότερα ελεύθερη πατρίδα των προγόνων τους.